Renowacja cmentarza żydowskiego w Anielinie

 
Z inicjatywy Społecznego Komitetu Pamięci Żydów Otwockich i Karczewskich od roku 2002 systematycznie prowadzone są prace porządkowe na kirkucie w Anielinie pod Otwockiem. Członkowie Komitetu podkreślają, że ich praca na tym cmentarzu to wyraz pamięci o przeszłości rodzinnego miasta, ale także swoiste zadośćuczynienie za zniszczenia, jakich dokonali w tym miejscu przed laty inni otwocczanie.

   Na cmentarzu w Anielinie w okresie międzywojennym byli grzebani głównie Żydzi, którzy umierali w otwockich szpitalach i sanatoriach (Żydów otwockich chowano zasadniczo na cmentarzu w Karczewie). Przez wiele lat po II wojnie światowej nagrobki na cmentarzu niszczały. Niektóre groby zostały splądrowane przez poszukiwaczy żydowskich kosztowności. W okresie komunizmu przez teren cmentarza przeprowadzono linię wysokiego napięcia. Ze względu na tajemnicze położenie w sosnowym lesie miejsce to przyciągało jednak wielu ludzi zafascynowanych religią i kulturą żydowską.


fot. ks. Wojciech Lemański


Dzięki zaangażowaniu wielu osób, m.in. młodzieży z otwockich szkół, wygląd cmentarza zmienił się zasadniczo. Jeszcze kilka lat temu nagrobki były zupełnie niewidoczne - tkwiły ukryte w gęstych zaroślach. Dziś krzaki są wycięte. Teren cmentarza został także oczyszczony z uschniętych drzew. Odsłoniło to piękny widok kamiennych nagrobków. Dostrzec już można bez trudu, że jest to teren dużego cmentarza (1,7 ha). Działania porządkowe są regularnie powtarzane co roku.


fot. Steven D. Reece


Właścicielem cmentarza w Anielinie jest warszawska gmina wyznaniowa żydowska. Od roku 2004 z gminą żydowską w renowacji anielińskiego cmentarza współpracuje Społeczność Baptystyczna w Otwocku (I Zbór Baptystyczny w Otwocku - Droga  Życia) i baptystyczni wolontariusze z USA (Georgia, Tennessee, Alabama, Teksas i Północna Karolina). Początkowo prace prowadził North Lanier Baptist Church. W ostatnich dwóch latach w prace porządkowe na cmentarzu w Anielinie zaangażowało się łącznie około 140 wolontariuszy ze środowisk baptystycznych z USA i Polski. Osobą odpowiedzialną w Polsce za kontakty z amerykańskimi baptystami jest Steven D. Reece. Wykłady dla wolontariuszy o tradycji żydowskiej wygłaszał Aleksander Wąsowicz z Komisji Rabinicznej ds. Cmentarzy, który stale współpracuje z baptystami.


fot. Steven D. Reece


Latem roku 2007 realizowano projekt otoczenia cmentarza ciężkimi polnymi głazami. Koncepcję zaproponował ks. Wojciech Lemański. On też, wspólnie z Moniką Czub i Moniką Radkiewicz, kierowali pracami w imieniu Komitetu. Około 80 ton kamieni zostało ułożonych wokół granic cmentarza przez grupę baptystów oraz młodych mieszkańców sąsiadującego z cmentarzem Ośrodka Readaptacyjnego Ministerstwa Zdrowia. Wycięli oni również chaszcze, aby linie graniczne cmentarza były zauważalne.


fot. Steven D. Reece


Dzięki ciężkiej pracy polskich i amerykańskich wolontariuszy wyznaczony został teren cmentarza. Wyraźnie widać obecnie zwłaszcza granice kirkutu od strony najbardziej uczęszczanej przez mieszkańców Otwocka i turystów. Leżące blisko siebie polne głazy w ciekawy sposób współbrzmią z kamiennymi pomnikami pochowanych tu Żydów.


fot. Zbigniew Nosowski


W 2007 roku pod patronatem warszawskiej gminy żydowskiej (którą reprezentuje Piotr Rytka-Zandberg) baptyści rozpoczęli inwentaryzację całego cmentarza w Anielinie. Z ramienia gminy żydowskiej prace inwentaryzacyjne koordynuje Remigiusz Sosnowski. Ustalono wstępnie, że na cmentarzu znajduje się ponad 900 nagrobków.


fot. Zbigniew Nosowski


Anieliński cmentarz chętnie odwiedzają także grupy młodzieży żydowskiej z różnych stron świata podczas podróży do Polski, m.in. uczestnicy Marszu Żywych. W ostatnich latach na cmentarzu w Anielinie młodzi Polacy z otwockich szkół kilkakrotnie pracowali wspólnie ze swoimi żydowskimi rówieśnikami z Australii, USA i Izraela. W organizację polsko-żydowskich spotkań na cmentarzu w Anielinie zaangażowani są zwłaszcza nauczyciele otwockich liceów ogólnokształcących: Piotr Cmiel i Jadwiga Rakowska, członkowie Społecznego Komitetu Pamięci Żydów Otwockich i Karczewskich.


fot. Zbigniew Nosowski


W ostatnich latach coraz więcej mieszkańców Otwocka odwiedza teren cmentarza w Anielinie. Uczniowie Społecznej Szkoły Podstawowej im. Świętej Rodziny przyszli tu w ramach rekolekcji wielkopostnych poświęconych problematyce wojny, pokoju i pojednania. Spontanicznie zapalane lampki płoną na kirkucie także 1 i 2 listopada, gdy katolicy wspominają swoich bliskich zmarłych... Choć wiele nagrobków jest zniszczonych, przewróconych czy połamanych, odżyła pamięć o tym miejscu i ludziach, którzy tam spoczywają.

fot. Zbigniew Nosowski


POWRÓT